Journal of Animal Environmental Research

fa تحلیل الگوی حذف و عوامل مؤثر بر نرخ ماندگاری در گوسفند بلوچی: مطالعه موردی شهرستان تربت جام Study of the pattern of livestock elimination and survival rate in the Baluchi sheep breed تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: گوسفند بلوچی، یکی از مهم‌ترین نژادهای بومی دنبه‌دار شرق ایران، همواره به دلیل مقاومت بالا، نیاز غذایی نسبتاً کم و ظرفیت تولیدمثلی پایدار ارزشمند بوده است. با این حال، حذف زودهنگام دام‌ها هم چنان یک چالش اساسی است که بهره‌وری گله را کاهش می‌دهد، هزینه‌های جایگزینی را افزایش می‌دهد و فرصت‌های به‌نژادی را محدود می‌سازد. در بسیاری از گله‌های تجاری، بخش عمده‌ای از حذف‌ها ناشی از ناکارآمدی‌های تولیدمثلی، اختلالات متابولیکی و مشکلات دستگاه گوارش است. با وجود این، ارزیابی‌های جامع و بلندمدت در نژادهای بومی ایران هنوز کم است. مواد و روش‌ها: این تحقیق در یک گله تجاری گوسفند بلوچی واقع در شهرستان تربت‌جام، استان خراسان رضوی انجام شد. رکوردهای عملکرد، سلامت و حذف دام‌های بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۲۲ (۱۳۷۵ تا ۱۴۰۱) در تحلیل لحاظ شد. دام‌ها تحت یک چرخه مدیریتی ثابت قرار داشتند که شامل چرا در مرتع‌های طبیعی در بهار، چرا در پس‌چر مزارع در تابستان–پاییز و تغذیه فشرده در زمستان با جیره کاملاً مخلوط (TMR) متشکل از سیلوی ذرت، یونجه و کنسانتره بود. پروتکل‌های تغذیه برای میش‌های شیرده، آبستن، قوچ‌ها و بره‌های در حال رشد بر اساس نیازهای فیزیولوژیکی تفکیک شده بود. فراوانی‌ها، روندهای زمانی و سهم نسبی علل حذف به صورت توصیفی ارزیابی شد. مدت طولانی مطالعه و ثبات مدیریتی، امکان پایش دقیق تغییرات سلامت گله و الگوهای حذف در طول زمان را فراهم کرد. نتایج: در طی ۲۶ سال، ۴۸۰ رأس دام حذف شدند که اختلالات تولیدمثلی علت اصلی حذف و شامل 29/52% (۲۵۱ رأس) از کل موارد بود. در میان اختلالات تولیدمثلی، ناباروری بیش ترین سهم (78/53%) را داشت؛ به‌دنبال آن سقط جنین (70/26%)، سخت‌زایی (54/15%) و مرده‌زایی (98/3%) قرار گرفتند. بحث و نتیجه گیری: غلبه اختلالات تولیدمثلی با گزارش‌های بین‌المللی هم سوست و نشان می‌دهد که تولیدمثل مهم‌ترین عامل اقتصادی تعیین‌کننده طول عمر میش‌ها در سامانه‌های فشرده و گسترده است. ناباروری، به‌عنوان عامل اصلی، غالباً چندعاملی است و می‌تواند ناشی از کمبود وضعیت بدنی، عدم تعادل مواد معدنی و ... باشد. سقط جنین نیز که دومین عامل تولیدمثلی بود، با یافته‌های جهانی مبنی بر نقش پاتوژن‌ها، کمبودهای تغذیه‌ای، تنش گرمایی یا مسمومیت‌ها مطابقت دارد. افزایش اهمیت اختلالات گوارشی در سال‌های اخیر احتمالاً بازتابی از تغییرات ترکیب مراتع، کاهش کیفیت علوفه به دلیل تغییرات اقلیمی، دگرگونی الگوهای آلودگی انگلی یا تغییر در الگوی تغذیه است. هرچند اختلالات متابولیکی شیوع کم تری دارند، اما به دلیل سرعت پیشرفت بیماری و هزینه‌های بالای درمان، نقاط بحرانی مداخله محسوب می‌شوند. این ارزیابی بلندمدت، تصویری جامع و دقیق از عوامل حذف در گوسفند بلوچی تحت تولید نیمه‌متمرکز ارائه می‌دهد. یافته‌ها چند اولویت کلیدی را برای بهینه‌سازی گله نشان می‌دهد: بهبود مدیریت تولیدمثل، تقویت برنامه‌های تغذیه‌ای، بهبود مدیریت سلامت دستگاه گوارش و بهینه‌سازی محیط و زیرساخت‌ها برای کاهش آسیب‌ها. با اجرای این اقدامات، می‌توان به‌طور قابل‌توجهی نرخ حذف زودهنگام را کاهش داد، طول عمر را افزایش داد و پیامدهای اقتصادی و ژنتیکی مطلوب‌تری در سامانه‌های پرورش گوسفند بلوچی به دست آورد.</div> <div style="text-align: justify;">Introduction: The Baluchi sheep, one of the most important native fat-tailed breeds in eastern Iran, has always been valued for its high resistance, relatively low nutritional requirements, and stable reproductive capacity. However, the early culling of animals remains a major challenge, reducing herd productivity, increasing replacement costs, and limiting breeding opportunities. In many commercial flocks, a large proportion of culling is due to reproductive inefficiencies, metabolic disorders, and gastrointestinal problems. Despite this, comprehensive, long-term evaluations in Iranian native breeds are still scarce. Materials & Methods: This study was conducted on a commercial Baluchi sheep flock located in Torbat-e-Jam County, Razavi Khorasan Province. Records of performance, health, and culling of animals between 1996 and 2022 (1375 to 1401 Persian calendar) were included in the analysis. The animals were managed under a consistent management cycle, including grazing on natural rangelands in spring, grazing on crop stubble in summer–autumn, and intensive feeding in winter with a total mixed ration (TMR) consisting of corn silage, alfalfa, and concentrate. Feeding protocols were differentiated for lactating ewes, pregnant ewes, rams, and growing lambs based on physiological needs. Frequencies, temporal trends, and the relative contribution of culling causes were assessed descriptively. The long study duration and management consistency allowed precise monitoring of changes in flock health and culling patterns over time. Results: Over 26 years, 480 animals were culled, with reproductive disorders being the primary cause of culling, accounting for 52.29% (251 animals) of all cases. Among reproductive disorders, infertility had the highest share (78.53%), followed by abortion (26.70%), dystocia (15.54%), and stillbirth (3.98%). Conclusion: The predominance of reproductive disorders is consistent with international reports, indicating that reproduction is the most important economic factor determining ewe longevity in both intensive and extensive systems. Infertility, as the main factor, is often multifactorial and can result from poor body condition, mineral imbalances, and other causes. Abortion, the second reproductive factor, aligns with global findings on the role of pathogens, nutritional deficiencies, heat stress, or poisonings. The increasing importance of gastrointestinal disorders in recent years likely reflects changes in rangeland composition, reduced forage quality due to climate change, shifts in parasitic infection patterns, or changes in feeding practices. Although metabolic disorders are less prevalent, they represent critical intervention points due to their rapid progression and high treatment costs. This long-term assessment provides a comprehensive and precise picture of culling factors in Baluchi sheep under semi-intensive production. The findings highlight several key priorities for flock optimization: improving reproductive management, strengthening nutritional programs, improving gastrointestinal health management, and optimizing the environment and infrastructure to reduce injuries. By implementing these measures, early culling rates can be significantly reduced, longevity increased, and more favorable economic and genetic outcomes achieved in Baluchi sheep breeding systems.</div> اختلالات تولیدمثلی, اختلالات متابولیکی, اختلالات سیستم گوارش, گوسفند بلوچی, نرخ ماندگاری Balochi sheep, Digestive system disorders, Longevity, Metabolic disorders, Reproductive disorders 1 10 http://journalaer.com/browse.php?a_code=A-10-2-86&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Didarkhah مسعود دیدارخواه masooddidakhah@birjand.ac.ir 10031947532846001160 10031947532846001160 Yes Mehdi Zia مهدی ضیاء 10031947532846001161 10031947532846001161 No