امروزه، گسترش فزاینده و کنترلنشده آلودگیهای ناشی از میکروپلاستیکها (MPs) در محیطهای آبی و خاکی بهعنوان یکی از پیچیدهترین و فراگیرترین چالشهای محیطزیستی قرن بیست و یکم بهشمار میرود. این ذرات ریز، نهتنها منجر به تغییر ویژگیهای فیزیکوشیمیایی زیستبومها میشوند، بلکه از طریق ورود به زنجیرههای غذایی و ایجاد فرآیندهایی نظیر زیست تجمع و انتقال تغذیهای، میتوانند سلامت جانداران را در سطوح مختلف اکولوژیک تحت تأثیر قرار دهند. از جمله رویکردهای نوظهور بهمنظورکاهش اینتهدید، استفاده ازبیوچار بهعنوان یک مادهجاذب، پایدار، کمهزینه و سازگار با اصولاقتصاد چرخشی مطرح شده است. بیوچار، یک ماده غنی از کربن است که از طریق فرآیند پیرولیز (تخریب ترموشیمیایی بیومس تحت شرایط غیرهوازی یا اکسیژن محدود) تولید میشود و بهدلیل ساختار متخلخل، سطح ویژه بالا و حضور گروههای عاملی فعال سطحی، قابلیت بالایی در جذب، تثبیت و کاهش اثرات سمی میکروپلاستیکها دارد. در طی فرآیند پیرولیز، کربن آلیفاتیک به کربنهای پایدارتر آروماتیک و گازهایقابل سوختن (H₂, CH₄, CO)تبدیل میگرددکه این امرموجب افزایش پایداریساختاریو مقاومت بیوچار در برابر تجزیه زیستی در محیط میشود. در این مقاله، با رویکردی تحلیلی-مروری، سازوکارهای فیزیکی و شیمیایی حذف میکروپلاستیکها توسط بیوچار، تعاملات آن در خاک و آب، و پیامدهای زیستی بالقوه بر جانوران بررسی شده است. یافتهها نشان میدهند که مکانیسمهای جذب فیزیکی در حفرات میکرومتخلخل، برهمکنشهای الکترواستاتیک، آبگریزی، پیوندهای π–π و همچنین پدیدههای تجمع و تهنشینی مشترک بیوچار-میکروپلاستیک، نقش کلیدی در حذف یا کاهش تحرک MPs دارند. افزون بر این، کاربرد بیوچار در خاک میتواند با تعدیل ویژگیهای فیزیکوشیمیایی، کاهش دسترسپذیری زیستی ذرات، بهبود فعالیتهای آنزیمی و تنظیم ترکیب جامعه میکروبی، بهطور غیرمستقیم مواجهه جانوران خاکزی و آبزی را کاهش دهد.با این حال، بخش عمده شواهد موجود مبتنی بر مطالعات آزمایشگاهی است و دادههای میدانی بلندمدت و مطالعات تجربی انجامشده بر روی جانداران زنده در شرایط طبیعی یا نیمهطبیعی درباره پیامدهای اکولوژیک بر زیستبومهای جانوری همچنان محدود و ناکافی است. همچنین، عواملی نظیر هوازدگی بیوچار، احتمال آزادسازی مجدد آلایندهها و ملاحظات مرتبط با مقیاس صنعتی، از چالشهای مهم در کاربرد گسترده این فناوری به شمار میروند.در مجموع، بیوچار بهعنوان یک راهکار امیدوار کننده در مدیریت و کاهش مخاطرات ناشی از میکروپلاستیکها مطرح است، اما ارزیابی جامع عملکرد آن در شرایط واقعی اکوسیستم، تحلیل اثرات بلندمدت بر شبکههای غذایی و توسعه چارچوبهای مدلسازی پیشبینیکننده، از اولویتهای اساسی تحقیقات آینده محسوب میشوند.
Azimi S B, Safadoust A, Babaei N. A Review on the Role of Biochar in Mitigating Microplastic Threats in Terrestrial and Aquatic Ecosystems with Emphasis on Animal Implications. Journalaer 2026; 2 (2) :81-90 URL: http://journalaer.com/article-1-126-fa.html
عظیمی سیده بهاره، صفادوست آزاده، بابایی نادیا. مروری بر نقش بیوچار در کاهش تهدید میکروپلاستیکها در اکوسیستمهای خاکی و آبی با تأکید بر پیامدهای جانوری. پژوهش های محیط زیست جانوری. 1405; 2 (2) :81-90
