مقدمه: در ایران و سایر مناطق جهان، مطالعات اندکی به بررسی تجمع فلزات سنگین در زنجیره غذایی انسان و ارتباط متقابل انگلها و میزبانها پرداختهاند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر روابط انگلی و زنجیرههای غذایی بر ریسک سلامت ناشی از تجمع سرب، کادمیوم و مس در اثر مصرف ماهی سوف (Sander lucioperca) در سد ستارخان (شهرستان اهر، استان آذربایجانشرقی) انجام شد. مواد و روشها: نمونهبرداری میدانی از فروردین 1401 تا آذر 1403 انجام شد. در مجموع 77 نمونه شامل 28 قطعه ماهی سوفبالغ، 25 نمونه انگل کرم پهن رودهای و 24 نمونه گاماروس (Amphipoda) با استفاده از تور گوشگیر از مناطق مختلف سد جمعآوری شد. انگلها با استفاده از کلیدهای شناسایی معتبر تا سطح جنس شناسایی شدند. پس از هضم بافتها، غلظت فلزات سنگین با استفاده از اسپکتروفتومتری جذب اتمی اندازهگیری شد. ارزیابی ریسک سلامت با محاسبه شاخصهای EDI، THQ، CR و %TDI انجام گرفت. نتایج: میانگین طولکل، وزنکل و سن ماهیان دارای انگل بهترتیب52 سانتیمتر، 550گرم و 3/9 سال بود. انگلهایکرم پهن جدا شده از روده ماهیان آلوده متعلق به دوجنس از ردهسستودا (کرمهاینواری) شامل Proteocephalus و Caryophyllaeus بودند. نتایج نشان داد که بهجز مس، غلظت سایر فلزات در بافت عضلانی ماهیان فاقد انگل بهطور معنیداری بالاتر از ماهیان آلوده به انگل بود. غلظتسرب و کادمیوم در ماهیان فاقد انگل (بهترتیب 0/31 و 0/47 میکروگرم بر گرم وزن خشک) نسبت به ماهیان آلوده (0/20 و 0/30 میکروگرم بر گرم) بیشتر بود. غلظت فلزات در انگلهای کرم پهن بهطور معنیداری بیشتر از میزبان و گاماروس بود. شاخصهای EDI، THQ وCR برایفلزات درماهیانآلوده45-36 درصدکمتر ازماهیانفاقد انگل بود. بحث و نتیجهگیری: مصرف ماهی سوف در این منطقه ریسک غیرسرطانزایی قابل قبولی دارد (TTHQ<1)، اما ریسک سرطانزایی بهویژه برای کادمیوم بالاتر از آستانه مجاز (6-10×1) است. حضور انگلهایکرم پهنرودهای این ریسکرا حدود 45-36 درصد کاهش میدهد. این یافتهها اهمیت در نظرگرفتن روابط میزبان-انگل را در ارزیابیهای ریسک سلامت و پایش آلودگی اکوسیستمهای آبی نشان میدهد.
Khairkhah S, Dehghani A. Health Risk Assessment of Heavy Metals Due to Consumption of Pike-Perch (Sander lucioperca) Infected with Cestoda Parasites in Northwest Iran (Case Study: Sattarkhan Dam). Journalaer 2026; 2 (3) :43-50 URL: http://journalaer.com/article-1-141-fa.html
خیرخواه صبا، دهقانی امیر. ارزیابی ریسک سلامت ناشی از فلزات سنگین در اثر مصرف ماهی سوف (Sander lucioperca) آلوده به انگل سستودا در شمالغرب ایران (مطالعه موردی: سد ستارخان). پژوهش های محیط زیست جانوری. 1405; 2 (3) :43-50
