مقدمه:در پی گسترش گاوداریهای صنعتی در کشور، فناوری سیلو کردن علوفه نیز معرفی شد و گسترش پیدا کرد، بهنحویکه در اغلب واحدهای پرورش دهنده گاو شیری، علوفه سیلو شده یکی از اقلام اصلی جیرههای غذایی دامها محسوب می شود. سیلو کردن علوفه، براساس اصول تخمیر و بعضاً افزودن مکمل های مناسب و حفظ حداکثر ارزش غذایی علوفه در سیلو، بهحداقلرسانیدن ضایعات بهمنظور کسب حداکثر استفاده اقتصادی استوار است. همچنین سیلاژ متداولترین روش برای ذخیره کردن علوفه های با رطوبت بالا می باشد. در این فرآیند، باکتریهای اسید لاکتیک، کربوهیدراتهای محلول در آبموجود در محصول را به اسید لاکتیک تخمیر میکنند و در اثر تولید این اسیدهاpH مواد سیلو شده کاهش مییابد و میکروارگانیسمهای فساد (کپکها و مخمرها) مهار میشوند. هدف از این پژوهش تعیین تغییرات ارزش غذایی کاه غنی شده با آب پنیر و اوره و مکمل های معدنی-ویتامینی در اثر سیلو کردن است. مواد و روش ها:در تحقیق حاضر ارزش غذایی دو نوع جیره غذایی، شامل جیره یک بر پایه کاه گندم غنی شده با اوره، آرد جو و سبوس گندم و در جیره دو یونجه نیز به خوراک کامل اضافه گردید. جیره های مذکور در کیسههای پلاستیکی دولایه سیلو شدند و پس از گذشت 60 روز، کیسه ها باز و در آزمایشگاه مورد بررسی قرار گرفتند. همچنین، در سیلو کردن جیره ها از آب پنیر بهعنوان جایگزین آب استفاده شد. جیرههای فوق به روش آزمایشگاهی و گوسفند زنده موردمطالعه قرار گرفت. برای آزمایش in vivo، از 5 رأس گوسفند استفاده شد. دو جیره های آزمایشی هرکدام به 2 شکل متفاوت به حیوانات آزمایشی ارائه گردید. به این صورت که درنهایت 4 جیره مختلف تولید و به حیوان تغذیه گردید. جیره های نهایی شامل 1) بخش کاه جیره 1 با نسبت وزنی برابر با آب پنیر به علاوه اوره، نمک، گل گوگرد و مکمل معدنی-ویتامینه. 2) سیلاژ کل مواد تشکیلدهنده جیره 1 با نسبت وزنی برابر با آب پنیر به علاوه اوره، نمک، گل گوگرد و مکمل معدنی ویتامینه. 3) بخش کاه جیره 2 با نسبت وزنی برابر با آب پنیر به علاوه اوره، نمک، گل گوگرد و مکمل معدنی-ویتامینه و یونجه. 4) سیلاژ کل مواد تشکیلدهنده جیره 1 با نسبت وزنی برابر با آب پنیر به علاوه اوره، نمک، گلگوگرد و مکمل معدنی-ویتامینه و یونجه. تجزیه و تحلیل داده های مربوط به ترکیبات شیمیایی و قابلیت هضم به روش آزمایشگاهی، با آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی 2×3 و سه تکرار انجام شد. اطلاعات حاصله توسط نرمافزار آماری SAS با رویه GLM مورد تجزیه و تحلیل آماری قرارگرفت و میانگین ها با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح 0/05 با یکدیگر مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج:میزان نشاسته در هر دو جیره کاهش داشت. غلظت نیتروژن غیرپروتئینی بهصورت معنیداری در جیره اول کاهش داشت. میزان الیاف نامحلول در شوینده اسیدی در جیره اول و میزان لیگنین نامحلول در شوینده اسیدی در هر دو جیره افزایش معنی داری داشتند. سیلو کردن جیره غذایی اول منجر به کاهش در غلظت نیتروژن غیرپروتئینی از 2/1 درصد قبل از سیلو کردن به 1/4 بعد از سیلو کردن بهطور معنی داری شد. درحالی که منجر به افزایش میزان ADF، ADL و pH بهترتیب از مقادیر 23/80، 3/20 و 5/40 درصد قبل از سیلوکردن به 24/56، 3/23 و 8/40 بعد از سیلو کردن شد. خاکستر خام در هر دو جیره تفاوت معنی داری نداشت. علاوه بر این، در قابلیت هضم آزمایشگاهی فراسنجه های خوراک در بخش in vitro در جیره غذایی اول فراسنجه های تولید گاز ساعت 24، پتانسیل تولید گاز، قابلیت هضم ماده عالی و اسیدهای چرب زنجیره کوتاه کاهش معنی داری نشان داد (0/05>p) و همچنین افزایش معنی داری نیز در بخش بازدهی تولید بیوماس میکروبی (0/05>p) وجود داشت. در بخش دوم آزمایش in vivo درتیمار جیره غذایی اول تخمیر شده میزان ماده خشک مصرفی، قابلیت هضم ماده خشک، قابلیت هضم ماده آلی و حجم ادرار برابر با 51/83، 61/1134، 65/69 و 1181/52 بود که نسبت به قبل از زمان سیلو افزایش معنیداری داشت (0/05>p). نتایج استفاده از جیره اول نشان داد که گوسفندان مصرف کننده جیره تخمیرشده در مقایسه با جیره تخمیرنشده مصرف خوراک بالاتری داشتند. همچنین مصرف جیره اول سبب افزایش وزن بدن گوسفندان آزمایشی گردید و اختلاف معنی داری در افزایش وزن حیوانات بین دو گروه مصرفکننده جیره های تخمیرنشده و تخمیرشده وجود نداشت. همچنین در جیره غذایی دوم، میزان غلظت نیتروژن آمونیاکی در تیمار تخمیر شده برابر با 33/8 و در تیمار تخمیر نشده برابر با 17 بود که افزایش معنیداری را نشان داد (0/05>p). مقایسه اثر سیلوکردن در دو جیره بر فراسنجه هایخونی دام نشان دادکه تخمیر در این دوجیره هیچگونه تأثیری را بر میزان گلوکز، آلبومین، اسپارتات ترانسآمیناز، آلانین ترانسآمیناز، آلکالین فسفاتاز، نیتروژن اوره خون و پروتئین کل نداشت. بحث و نتیجهگیری:نتایج بهدستآمده دراین تحقیق نشان دادکه سیلاژکردن جیرههایغذایی دام با آب پنیر را می توان بهعنوان راه حلی برای دفع این محصول فرعی کارخانههای پنیرسازیدرکشور و جلوگیری از مشکل زیستمحیطی استفاده کرد، زیرا اثر نامطلوبی برفراسنجه های خونی نداشت و میزان نیتروژن بیشتری را برای دام تولیدکرده بود. همچنین جیره هایی با منابع تامینکننده انرژی پاسخ مناسب تری را در فرایند تخمیرپذیری در مرحله سیلوشدن از خود نشان دادند و درمقابل سیلو نمودن جیره هایدارای منابع پروتیینی بالاچندان توصیه نمی گردد.
